21 Δεκεμβρίου 2015

H ευημερία των αριθμών και η πενία των βιβλίων


Αυτό δεν αποτελεί μιαν ωραιοποιημένη post festum εικόνα. Γιατί πράγματι στο ελληνικό βιβλίο της εικοσαετίας 1970- 1990 άνθισε και η ευγενής φιλοδοξία και άμιλλα, διαμορφώνοντας τους όρους μιας ασταθούς, αλλά υπαρκτής ισορροπίας ανάμεσα στον Λόγιο και τον Κερδώο Ερμή.

Δεν χρήζει, φρονώ, εμπεριστατωμένης τεκμηρίωσης το γεγονός ότι η λογική – πάση θυσία – του μέγιστου δυνατού κέρδους, αποτελεί κυρίαρχη πλέον πραγματικότητα και στον χώρο του βιβλίου.
Μιαν ακριβή περιγραφή του φαινομένου δίνω στην Εκδοτική δραστηριότητα και κίνηση των ιδεών στην Ελλάδα, εδώ όμως θέλω, κυρίως, να σταθώ στο φαινόμενο του εκδοτικού μεταμορφισμού ή άλλως της ανατροπής της αξιακής κλίμακας, όσον αφορά τον ρόλο του εκδότη.

Κι αυτό γιατί η πραγματικότητα μάς επιβεβαιώνει ότι ένα πολύ μεγάλο τμήμα του εκδοτικού κόσμου έχει προσχωρήσει στην λογική της απλής αριθμητικής. Συγκεκριμένα, μη μπορώντας πλέον να είναι υπερήφανο για το περιεχόμενο και την ποιότητα των εκδιδόμενων από πλευράς του βιβλίων, προστρέχει στην κατασκευασμένη μέσω μιας εξαιρετικά αποτελεσματικής μηχανής «εμπορικής πειθούς» και αμπαλαρίσματος ανακυκλωμένων σκουπιδιών προπαγάνδα, για να καλύψει το ποιοτικό έλλειμμα με το κυκλοφοριακό αποτέλεσμα. Προσπαθεί δηλαδή μέσω της αριθμητικής να καλύψει το κενόν αέρος, «βιομηχανικής» πλέον παραγωγής, προϊόν του.

Και το ίδιο ισχύει και για τις μαζικές αλυσίδες βιβλίου, που κρατούν σε φυλακές υψίστης ασφαλείας (όπου η επίσκεψη γίνεται μόνον κατόπιν ακροάσεως-   παραγγελίας) τα «ατίθασα βιβλία», προωθώντας το ασφαλώς μεταλλαγμένο προϊόν, με μοναδικό πλέον μέλημα την σε ευρώ αποτίμηση του κάθε τετραγωνικού μέτρου – τι λέω – του κάθε τετραγωνικού εκατοστού.

Θα σταθώ σε ένα παράδειγμα προβολής βιβλίου ευρύτατης κυκλοφορίας (Α΄ έκδοση 10.000 αντίτυπα). Στο βιογραφικό του συγγραφέα εκτός από τις τρεις (3) πρώτες σειρές όπου αναφέρονται το όνομα και ο τόπος γέννησης, οι υπόλοιπες είκοσι δύο περιγράφουν το γεγονός ότι το βιβλίο προτού καν εκδοθεί έγινε αντικείμενο διαπραγματεύσεων και πλειστηριασμών, ότι πουλήθηκε (πάντα πριν εκδοθεί) σε τριάντα χώρες και ότι το Χόλιγουντ εξετάζει την κινηματογραφική μεταφορά του .
Για το περιεχόμενό του ούτε μια λέξη. Ίσως γιατί, δεδομένου ότι είναι αστυνομικό, ο εκδότης αφήνει στον αναγνώστη την έρευνα, εξαντλώντας τον ρόλο του στην εκθείαση της χρηματοφόρας απόδοσής του.

Τα πάντα λοιπόν στον βωμό της νέας μηχανής μπεστσελερισμού, χωρίς καμιά τύψη για το πώς η διαδικασία αυτή εξαντλεί μεσοπρόθεσμα τα «πρώτες ύλες» και θέτει στρατηγικά σε πλήρη δοκιμασία μια βασική κιβωτό μνήμης και πολιτισμού.

Δεν τρέφω καμιάν αυταπάτη στο ότι το ποιοτικό βιβλίο έχει υποστεί συντριπτικό πλήγμα, ότι έχει χάσει την μάχη με τους σταυροφόρους της λογικής, το κέρδος και η κατανάλωση πάνω από όλα.
Η προσπάθεια συνειδητής υποβάθμισης της παιδείας με αποτέλεσμα ο αναγνώστης που δημιουργείται να είναι όλο και λιγότερο σκεπτόμενος, χωρίς δυνατότητα κριτηρίων επιλογής, δεν αφήνει στο απυρόβλητο κανέναν και πρώτιστα την πλειοψηφικά αγράμματη Αριστερά που αποτελεί το κατεξοχήν μεταπολιτευτικό εκπαιδευτικό κατεστημένο.

Δεν είναι λοιπόν μόνο υπεύθυνα τα ικανά αρπακτικά που μπορούν να υποδύονται τους εκδότες, ενώ αποτελούν απλά αποτελεσματικούς χαρτοτυπωτές. Υπεύθυνος σε ένα ορισμένο και συγκεκριμένο επίπεδο είναι όλος εκείνος ο κόσμος «της Αριστεράς και της Προόδου (γενικώς)», που αντιλαμβανόταν, υποτίθεται, το βιβλίο ως διαχρονικό πολιτισμικό αγαθό και όχι ως απλό εμπόρευμα.
Όλες και όλοι που τώρα στα κρυφά και κατ’ ιδίαν ομολογούν αναφερόμενοι στην δημιουργηθείσα κατάσταση, ότι με συμφωνικά έργα όπως Η ωδή στην μεσοσταθμική βλακεία και διανοητική αδράνεια δεν μπορεί να υπάρξει κίνηση ιδεών, καλλιτεχνική δημιουργία και αντίρροπον δέος στον πολιτιστικό ολοκληρωτισμό που επιβάλλουν η Νέα Τάξη Πραγμάτων και οι νεοφιλελεύθεροι ιππότες της, ας πάψουν να κρύβονται και ας αναλάβουν – επιτέλους – τις ευθύνες τους.
*Ο Λουκάς Αξελός είναι συγγραφέας, διευθυντής των εκδόσεων «Στοχαστής» και του περιοδικού «Τετράδια»